TR    ENG

Mustafa Kemal Atatürk

 

Onuncu Yıl Nutku

 


“...Baylar, Lozan Antlaşmasının eklerinde olan boşaltma protokolu uygulandıktan sonra, her yeri düşman elinden kurtulan Türkiyenin bütünlüğü edimli olarak gerçekleşmişti. Artık yeni Türkiye Devletinin başkentini yasa ile saptamak gerekiyordu. Bütün düşünceler, yeni Türkiyenin başkentinin Anadoluda ve Ankara şehri olması gerektiği noktasında toplanıyordu.

OnuncuYilNutku
 

Başkent seçiminde en kesin önemi olan yön asker güdümü ve coğrafya durumu idi. Devletin başkentini bir gün önce saptayarak iç ve dış kararsızlıklara son vermek çok gerekli idi. Gerçekten, bilindiği gibi, başkentin İstanbul olarak kalacağı, ya da Ankara olacağı sorunu üzerinde öteden beri içerde ve dışarda kararsızlıklar görülüyor, basında demeçlere ve tartışmalara raslanıyordu.

 

Bu arada, İstanbulun yeni milletvekillerinde kimileri, Refet Paşa başta olmak üzere, İstanbul'un başkent olarak kalması gereğini, kimi örneklere dayanarak tanıtlamaya çalışıyorlardı. Ankara'nın gerek iklim, ulaştırma araçları, gelişim yeteneği, gerekse kuruluş ve örgütler bakımından hiç de uygun ve elverişli olmadığını söylüyorlar ve: “İstanbul'un başkent olması gereklidir ve olacaktır.” diyorlardı. Bu sözlere dikkat edilirse, bizim başkent teriminden çıkardığımız anlam ile, bu sözlerde başkent terimini kullananların görüşleri arasında bir ayrılık görmemek elden gelmez. Bundan dolayı, başkent seçiminde daha önceden verilmiş kararımızı resmi olarak ve yasa ile saptamak gerekti. Böylece “payıtaht” teriminin de yeni Türkiye Devletinde anlamı ve yeri kalmadığı belirtilmiş olacaktı. Dışişleri Bakanı İsmet Paşa, 9 Ekim 1923 günlü bir maddelik yasa tasarısını Meclise önerdi. Altında daha on dört kadar kişinin imzası olan bu yasa önerisi, 13 Ekim 1923 günü uzun görüşme ve tartışmalardan sonra, pek büyük bir çoğunlukta kabul edildi. Yasa maddesi şudur:

"Türkiye Devletinin başkenti, Ankara şehridir...

 

KAYNAK: ATATÜRK; Söylev (Nutuk). Ankara: 1964. “Türk Dil Kurumu Yayınları: 220/2”

s. 545-546